23-11-11

Home

Op 30 januari 1918, nog geen half jaar nadat een vuurpeloton een einde had gemaakt aan het leven van Margaretha Geertruida Zelle, beter bekend als Mata Hari, werden haar bezittingen in Parijs geveild. De opbrengst van de verkoop, zo’n vijftienduizend frank, verviel aan de Franse staat, als tegemoetkoming in de kosten van de rechtszaak die de Franse overheid tegen haar had aangespannen en die uiteindelijk had geleid tot haar veroordeling en executie als spionne. Haar eigendommen, waaronder haar vermeende ‘memoires’, zijn grotendeels verloren gegaan.


Spoedig na haar dood ontstond twijfel aan de rechtmatigheid van haar veroordeling, hoewel sommige schrijvers overtuigd bleven van haar rol als verraadster van de Franse belangen in de Eerste Wereldoorlog. Ofschoon het Friese meisje al tijdens haar leven uitgroeide tot een beroemdheid, won de legende pas aan kracht na haar ongelukkige dood. Al gauw verschenen de eerste biografieën, dikwijls gebaseerd op een schrijnend gebrek aan feitenmateriaal, maar daarom niet minder sensationeel.

Geen wonder. Mata Hari zelf had een uitvoerige fictie gesponnen rond haar eigen leven en achtergrond. Weinig mensen hebben zich zoveel moeite getroost om hun verleden steeds opnieuw uit te vinden. Aan iedere journalist die ernaar vroeg vertelde ze een ander verhaal. Zo maakte ze het haar eerste biografen bepaald niet makkelijk.

Pas in de decennia die volgden namen onderzoekers de moeite zich te verdiepen in de werkelijke levensgeschiedenis van de danseres die haar publiek had betoverd en zich de opportunistische gramschap van het Franse gezag op de hals had gehaald. Zo ontstond een algemeen beeld van de artieste, gemankeerde spionne en ‘mannenverslindster’ Mata Hari.

Maar ook deze latere biografen volgden platgetreden paden en lieten zich beïnvloeden door de mythe die Mata Hari over zichzelf had opgebouwd en die geen ander doel diende dan de bevordering van haar danscarrière. Alles wat ze ooit zei en verklaarde stond in dienst van haar leven op het podium. Wat zich achter de schermen afspeelde hield ze liever verborgen.

Mata Hari leefde haar eigen legende, een virtuele werkelijkheid, om in moderne termen te blijven. Ze zou zich als een vis in het water hebben gevoeld in onze eigen tijd van marketing en cyber-hypes. Pas de laatste tijd komen andere bronnen beschikbaar, die meer licht werpen op het leven van een van de beroemdste en meest intrigerende vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis.

Deze site laat zich lezen als een boek. De hoofdstukken in de rechterkolom geven een overzicht van Mata Hari's roem en ondergang.